Chuyên Viên Phân Tích Tài Chính Là Gì? Ít Hào Nhoáng Hơn Bạn Nghĩ

Phim ảnh làm hỏng hình dung của nhiều người về nghề này. Trên màn ảnh, chuyên viên phân tích mặc vest, nhìn sáu màn hình, buông một câu và cả phòng họp gật gù. Ngoài đời, phần lớn thời gian là ngồi làm sạch một file Excel mà ai đó trước bạn đã gộp ô lung tung, rồi dò xem vì sao tổng doanh thu quý ba lệch với báo cáo năm mất mấy trăm triệu. Ít hào nhoáng hơn, nhưng thật hơn.

1) Nghề này làm gì

Chuyên viên phân tích tài chính (financial analyst) thu thập và phân tích dữ liệu tài chính để đưa ra nhận định phục vụ ra quyết định. Ở doanh nghiệp, họ phân tích hiệu quả kinh doanh, lập ngân sách, dự báo dòng tiền. Ở ngân hàng, họ có thể nằm trong mảng thẩm định, đánh giá tín dụng hoặc quản trị rủi ro. Ở công ty chứng khoán hay quỹ đầu tư, họ phân tích ngành, phân tích cổ phiếu, viết báo cáo khuyến nghị.

Việc hằng ngày xoay quanh mấy đầu mối: gom dữ liệu từ nhiều nguồn, làm sạch, dựng mô hình dự báo doanh thu, chi phí, dòng tiền theo vài kịch bản, đọc báo cáo tài chính để đánh giá khả năng sinh lời, rồi viết báo cáo và trình bày cho người ra quyết định. Phần cuối thường bị xem nhẹ. Bạn phân tích hay đến mấy mà giám đốc không hiểu thì bản phân tích đó coi như chưa tồn tại.

Mình từng làm cùng một bạn analyst rất giỏi mô hình, file của bạn ấy chạy mượt, công thức gọn gàng. Nhưng mỗi lần trình bày, bạn mở đầu bằng mười phút giải thích phương pháp, tới lúc nói kết luận thì sếp đã nhìn đồng hồ. Sau vài lần bị cắt ngang, bạn đổi cách: câu đầu tiên là kết luận và con số quan trọng nhất, phương pháp để ở phụ lục cho ai muốn đọc. Báo cáo y nguyên, chỉ đảo thứ tự, mà người nghe tin hơn hẳn. Nghề này một nửa là tính, một nửa là kể cho người khác hiểu mình tính gì.

Nếu bạn đang tính đi đường này từ nền ngân hàng hoặc ngược lại, đọc thêm về con đường phát triển trong nghề ngân hàng sẽ thấy phân tích tài chính nối với các vị trí khác ra sao, khỏi phải nghĩ nó là một nhánh đứng riêng.

2) Công cụ và kỹ năng, theo thứ tự mình thấy quan trọng

Thứ nhất là Excel ở mức thành thạo thật. Không phải biết SUM với định dạng màu. Là dựng được mô hình có cấu trúc rõ, liên kết giữa các sheet không gãy, đổi một giả định là cả mô hình chạy lại đúng. Thứ hai là kiến thức nền: kế toán, tài chính doanh nghiệp, định giá. Không đọc được bảng cân đối kế toán thì mọi công cụ khác đều vô nghĩa. Thứ ba là tư duy đặt giả định và tự kiểm chứng: con số dự báo này dựa trên cái gì, nếu giả định đó sai thì kết quả lệch bao nhiêu.

SQL, Python, Power BI là lợi thế ngày càng rõ, nhất là ở những nơi dữ liệu lớn và cần tự động hóa báo cáo. Nhưng mình hay cằn nhằn với các bạn trẻ một điều: học Python trước khi hiểu dòng tiền là xây tầng hai khi chưa đổ móng. Dữ liệu đầu vào sai thì mô hình đẹp mấy cũng sai, nên thói quen kiểm tra nguồn và ghi rõ nguồn quan trọng không kém kỹ năng lập trình.

Ở ngân hàng, kiểu phân tích hay gặp là đánh giá doanh nghiệp xin vay hoặc theo dõi chất lượng danh mục. Bạn sẽ đọc báo cáo tài chính của khách, tính các chỉ số thanh khoản, đòn bẩy, khả năng trả lãi, rồi so với ngành. Không cần mô hình phức tạp, nhưng cần nhìn ra chỗ bất thường, kiểu doanh thu tăng đều mà tiền mặt cứ cạn dần.

3) Đường đi lên và chứng chỉ

Người mới thường vào ở vị trí analyst, vài năm lên senior analyst, rồi trưởng nhóm phân tích. Theo hướng doanh nghiệp thì có thể đi tới kế toán trưởng, giám đốc tài chính nếu bổ sung đủ kinh nghiệm quản trị. Theo hướng đầu tư thì có thể sang quản lý danh mục, quản lý quỹ. Mỗi nhánh đòi hỏi bổ sung một kiểu năng lực khác nhau, không phải cứ phân tích giỏi là tự khắc lên.

Về chứng chỉ, CFA (Chartered Financial Analyst) hợp với hướng phân tích đầu tư, ACCA hợp với hướng kế toán, tài chính doanh nghiệp. Cả hai đều tốn nhiều năm và chi phí đáng kể, nên chỉ nên bắt đầu khi đã khá rõ mình đi hướng nào.

Có bạn hỏi tôi có cần giỏi lập trình mới làm được nghề này không. Không bắt buộc, Excel vững và tư duy tài chính chắc là đủ bắt đầu, lập trình học dần theo nhu cầu công việc. Bạn khác hỏi nghề này với kế toán khác nhau chỗ nào; cách mình hay giải thích là kế toán ghi lại chuyện đã xảy ra, còn phân tích nhìn về phía trước bằng dự báo và khuyến nghị, hai nghề bổ trợ nhau nhưng sản phẩm đầu ra khác hẳn. Còn câu học ngành gì thì tài chính, kế toán, kinh tế, ngân hàng là phổ biến, nhưng người học toán, thống kê cũng có lợi thế nếu chịu bổ sung kiến thức tài chính.

Một lời khuyên mình thấy có ích hơn mọi bằng cấp: ngay khi còn đi học, chọn hai, ba doanh nghiệp niêm yết có báo cáo công khai, tự phân tích, tự viết báo cáo hoàn chỉnh. Mang theo khi đi phỏng vấn. Người tuyển nhìn một bản phân tích bạn tự làm sẽ hiểu bạn nhanh hơn đọc cả trang CV.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

CAPTCHA