Mỗi lần thị trường xanh vài phiên liền, điện thoại mình lại có tin nhắn của người quen lâu không liên lạc: “Dạo này có mã nào ngon không?” Mỗi lần thị trường đỏ, cũng những người đó nhắn: “Sao môi giới các ông không cảnh báo?” Đó là phần hài của nghề. Phần không hài là rất nhiều người, kể cả người muốn vào nghề, vẫn nghĩ môi giới là người hô mã cho khách mua. Hiểu như vậy thì vừa sai, vừa nguy hiểm cho chính bạn.
Đọc nhanh: Bài nói về công việc thật của môi giới chứng khoán theo nhịp phiên, chuyện chứng chỉ hành nghề, và ranh giới giữa tư vấn với hứa hẹn mà người mới hay giẫm lên.
1) Môi giới chứng khoán là ai
Môi giới chứng khoán (securities broker) là người làm việc tại công ty chứng khoán, hỗ trợ nhà đầu tư mở tài khoản, đặt lệnh mua bán, tiếp cận thông tin thị trường, và chăm sóc tài khoản trong khuôn khổ quy định. Họ là cầu nối giữa nhà đầu tư với hệ thống giao dịch. Họ không phải người quyết định thay khách, càng không phải người cam kết kết quả.
Một môi giới tử tế giúp khách hiểu sản phẩm mình đang mua, hiểu mức rủi ro mình đang chịu, và tự ra quyết định hợp với khẩu vị của chính khách. Nghe có vẻ khô. Nhưng khi thị trường giảm sâu, chính những khách được giải thích rõ từ đầu là những người ở lại với bạn. Khách được hứa hẹn thì ra đi kèm theo một bài đánh giá một sao ở đâu đó.
Mình bán sự hiểu biết và kỷ luật, còn lời hứa lợi nhuận thì không ai đủ tư cách bán.
2) Một ngày theo nhịp phiên
Nhịp làm việc của môi giới gắn chặt với giờ giao dịch, nên lịch khá cố định ở phần lõi và rất co giãn ở phần còn lại.
Trước phiên
Đọc tin tức trong nước và quốc tế, xem lại diễn biến phiên trước, cập nhật thông tin doanh nghiệp mà khách đang nắm giữ, kiểm tra tình trạng tài khoản của khách, đặc biệt những tài khoản dùng đòn bẩy ký quỹ (margin). Đây là lúc yên tĩnh nhất trong ngày, và cũng là lúc người làm nghề lâu tận dụng nhiều nhất.
Trong phiên
Hỗ trợ khách đặt lệnh, trả lời câu hỏi, cập nhật biến động. Ngày thị trường bình thường thì tương đối nhẹ. Ngày thị trường biến động mạnh thì điện thoại reo liên tục, khách hỏi cùng một câu bằng mười cách khác nhau, và bạn phải giữ được giọng bình tĩnh dù chính mình cũng đang thấy bảng điện đỏ rực.
Sau phiên
Tổng hợp, gửi cập nhật cho khách, chăm sóc tài khoản hiện hữu, đi tìm khách mới. Phần tìm khách mới không có giờ giấc, nhiều người làm tới tối, cuối tuần vẫn hẹn cà phê với khách tiềm năng.
Chứng khoán và ngân hàng có khá nhiều kiến thức nền chồng lên nhau: đọc báo cáo tài chính, hiểu lãi suất, hiểu dòng tiền. Nên trước khi lao vào mảng này, mình nghĩ nắm chắc kỹ năng cốt lõi của nghề ngân hàng và tài chính nói chung là một bước chuẩn bị đáng làm, nó giúp bạn tư vấn có căn cứ thay vì cảm tính.
3) Chứng chỉ hành nghề: không có thì không được làm
Đây là điểm làm môi giới khác hẳn nhiều nghề tài chính khác. Muốn hành nghề môi giới, bạn cần chứng chỉ hành nghề chứng khoán do cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền cấp theo quy định hiện hành. Điều kiện dự thi, nội dung thi, thủ tục cấp do cơ quan quản lý ban hành và có thể được cập nhật theo thời kỳ, nên trước khi đăng ký hãy tra cứu thông tin chính thức tại đúng thời điểm đó. Đừng tin vào “nghe anh chị khóa trước nói”, vì quy định có thể đã khác.
| Nhóm chứng chỉ | Để làm gì |
|---|---|
| Chứng chỉ chuyên môn cơ bản | Kiến thức nền về chứng khoán và thị trường, thường là bước đầu |
| Chứng chỉ hành nghề | Điều kiện bắt buộc để được hành nghề môi giới theo quy định |
| Chứng chỉ quốc tế (tùy chọn) | Bổ trợ chuyên sâu về phân tích, quản lý đầu tư, ví dụ CFA |
Nhiều công ty chứng khoán vẫn tuyển người chưa có đủ chứng chỉ vào vị trí tập sự hoặc hỗ trợ, rồi yêu cầu hoàn thành trong một khoảng thời gian. Nếu bạn gặp nơi như vậy, hỏi kỹ: trong lúc chưa có chứng chỉ, mình được làm gì và không được làm gì. Câu trả lời mập mờ là một tín hiệu nên để ý.
4) Ranh giới giữa tư vấn và hứa hẹn
Mình muốn dành riêng một mục cho chuyện này, vì đây là chỗ người mới hay vấp nhất, thường không phải vì xấu mà vì muốn chiều khách. Khách hỏi “mua mã này có lên không”, bạn muốn trả lời cho khách vui. Nhưng môi giới không được hứa hẹn lợi nhuận hay khuyến khích khách đầu tư vượt khả năng chịu rủi ro. Đó vừa là quy định về hành nghề, vừa là đạo đức nghề nghiệp, vừa là cách bạn tự giữ mình.
Cách mình tập cho bản thân từ hồi mới làm: mỗi lần đưa ra một nhận định tham khảo cho khách, ghi lại lý do phía sau, dựa trên dữ liệu gì, giả định gì. Khi thị trường đi khác dự kiến, bạn có cái để nhìn lại và giải thích với khách một cách minh bạch. Khách có thể không vui với kết quả, nhưng họ tôn trọng một người nói có căn cứ.
Chuyện ký quỹ cũng vậy. Khách thích vay thêm để mua nhiều hơn khi thị trường đang lên. Việc của bạn là nhắc họ về rủi ro bị gọi ký quỹ, bị bán giải chấp khi giá giảm, chứ không phải cổ vũ. Mình biết vài người làm nghề đã mất cả tệp khách sau một đợt thị trường giảm mạnh chỉ vì giai đoạn trước đó đã “đẩy” khách dùng đòn bẩy quá tay.
Còn một cám dỗ nữa: nhận “ủy thác” tài khoản của khách, tức là khách đưa mật khẩu rồi bảo “em cứ giao dịch giúp anh”. Nghe như được tin tưởng, thật ra là đang nhận về mình toàn bộ rủi ro của người khác, trong khi không có cơ sở nào để bảo vệ bạn khi tài khoản đó lỗ. Mình đã thấy chuyện này kết thúc bằng tranh chấp nhiều hơn là bằng lời cảm ơn.
5) Thu nhập, tố chất, và người trái ngành
Thu nhập của môi giới thường gồm lương cố định và phần hoa hồng theo hoạt động giao dịch của tệp khách, nên biến động khá mạnh theo năng lực cá nhân, theo chính sách công ty và theo nhịp thị trường. Giai đoạn thị trường trầm lắng, thanh khoản thấp có thể kéo thu nhập xuống đáng kể. Ai vào nghề nên có kế hoạch tài chính cá nhân cho những tháng như vậy.
Người hợp với nghề thường ham đọc, ham theo dõi thị trường, bình tĩnh trước biến động, giao tiếp tốt và có kỷ luật. Nhưng cái mình đặt lên đầu vẫn là trung thực. Nghề này xây trên niềm tin, và một lần đánh mất uy tín có thể lấy đi tệp khách bạn gây dựng nhiều năm. Người trái ngành vẫn vào được nếu chịu học kiến thức nền, thi chứng chỉ cần thiết và rèn kỹ năng chăm sóc khách. Mình từng làm cùng một bạn học kỹ thuật chuyển sang, bạn ấy viết báo cáo cập nhật cho khách rõ ràng tới mức nhiều đồng nghiệp xin xem mẫu.
Cuối cùng, nếu bạn vào nghề vì thấy ai đó trên mạng khoe tài khoản, thì nên dừng lại nghĩ thêm. Môi giới là nghề dịch vụ, khách hàng là trung tâm, còn bảng điện chỉ là nơi bạn làm việc. Ai coi nó là sòng bạc thì sớm muộn cũng rời đi, thường kèm theo vài khách hàng không bao giờ muốn nghe tên mình nữa.
Điều kiện cấp chứng chỉ và quy định hành nghề chứng khoán có thể được cập nhật, bạn nên đối chiếu với thông tin chính thức của cơ quan quản lý trước khi đăng ký thi hoặc nhận việc.
